تقویتِ گفتارِ کودک نوپا نیازی به وسایلِ خاص یا زمانِ اضافه ندارد؛ با چند بازیِ ساده در دلِ کارهای روزمره مثلِ لباسپوشیدن یا غذاخوردن، میتوانید واژگان، تلفظ و اشتیاقِ کودک به حرفزدن را بهطورِ طبیعی تقویت کنید.
چرا بازی بهترین راه برای تقویتِ گفتار است؟
مغزِ کودکِ نوپا از طریقِ تعاملِ لذتبخش و تکرارشونده، نه از طریقِ آموزشِ رسمی، زبان میآموزد. وقتی یادگیری در قالبِ بازی اتفاق میافتد، کودک با انگیزهی درونی مشارکت میکند، اضطرابی برای «درستگفتن» ندارد و بارها همان کلمات را با اشتیاق تکرار میکند. همین تکرارِ طبیعی است که واژگان و تلفظ را در ذهنِ کودک تثبیت میکند.
چه بازیهایی برای تقویتِ واژگان مناسباند؟
نامگذاریِ اشیا در طولِ روز. هنگامِ لباسپوشیدن، حمام یا غذاخوردن، هر شیء را با صدای واضح نام ببرید: «این جورابه»، «این قاشقه». کمکم از کودک بخواهید خودش نام را بگوید یا اشاره کند.
کتابِ مصورِ بدونِ متن. کتابهایی که فقط تصویر دارند فرصتِ خوبیاند؛ بهجایِ خواندنِ متن، خودتان دربارهی تصویر حرف بزنید و از کودک بپرسید «این چیه؟» یا «این چهکار میکنه؟».
بازیِ «جعبهی شگفتی». چند شیءِ آشنا را داخلِ یک جعبه یا کیسه بگذارید و از کودک بخواهید یکییکی بیرون بیاورد و نامش را بگوید. تنوعِ اشیا، واژگانِ متنوعتری میسازد.
آواز و شعرهای تکرارشونده. ترانههای کودکانه با ریتمِ تکراری، حافظهی شنیداری و تلفظ را همزمان تقویت میکنند؛ مکثکردن قبلِ از کلمهی آخرِ هر بیت («ماه پیشونی...؟») کودک را به تکمیلکردنِ جمله دعوت میکند.
چه بازیهایی به تلفظِ بهتر کمک میکند؟
تقلیدِ صداهای حیوانات و اشیا. صدای گربه، ماشین، باران یا زنگِ در، فرصتِ خوبی برای تمرینِ صداهای سادهتر پیش از کلمات است و معمولاً برای کودک بسیار سرگرمکننده است.
فوتکردن و حبابسازی. فوتکردنِ حباب، فوتکردنِ شمع یا فوتکردن روی سوپِ داغ، عضلاتِ دهان و تنفسِ لازم برای گفتارِ واضح را تقویت میکند.
بازیِ آینه. روبهروی آینه بنشینید و حرکاتِ لب و زبان را برای گفتنِ صداهای ساده بهطورِ اغراقشده نشان دهید؛ کودکانِ نوپا از دیدنِ صورتِ خودشان و تقلیدِ حرکات لذت میبرند.
چطور گفتوگو را در طولِ روز بیشتر کنیم؟
روایتِ کارهای روزمره. وقتی کاری انجام میدهید (آشپزی، جمعکردنِ اسباببازی)، آن را با صدای بلند توصیف کنید. حتی اگر کودک هنوز پاسخ نمیدهد، این «ورودیِ زبانی» پایهی واژگانِ آیندهاش را میسازد.
صبرِ آگاهانه. بعد از پرسیدنِ سؤال یا دیدنِ تلاشِ کودک برای گفتنِ چیزی، چند ثانیه صبر کنید پیش از آنکه بهجایش پاسخ دهید. این مکثِ کوتاه فضایی میسازد که کودک خودش تلاش کند حرف بزند.
گسترشِ حرفِ کودک. اگر کودک بگوید «توپ»، شما بگویید «آره، توپِ قرمز! بیا توپِ قرمزو بندازیم». این تکنیک بهآرامی جملهی کودک را کاملتر میکند بدون آنکه او را تصحیح کنید.
چطور این بازیها را به روتینِ روزانه اضافه کنیم؟
نیازی نیست زمانِ جداگانهای برای «تمرینِ گفتار» کنار بگذارید؛ بهترین نتیجه وقتی حاصل میشود که این بازیها در دلِ روتینِ همیشگیِ خانواده جا بگیرند. مثلاً هنگامِ حمام، بهجایِ سکوت، دربارهی اسفنج، آب و صابون حرف بزنید؛ سرِ میزِ غذا، رنگ و طعمِ خوراکیها را نام ببرید؛ در راهِ مهدکودک یا پارک، آنچه میبینید (ماشین، سگ، درخت) را با هم توصیف کنید. این تکرارِ روزانه، بدونِ آنکه کودک احساس کند در حالِ «تمرین» است، مؤثرترین شکلِ یادگیریِ زبان را رقم میزند.
نکتهی دیگر، همراهیکردنِ همهی اعضای خانواده است. وقتی پدر، مادر، پدربزرگ، مادربزرگ یا خواهر و برادرهای بزرگتر هم به همین شیوه با کودک حرف بزنند، حجمِ ورودیِ زبانیِ کودک چند برابر میشود و او فرصتهای بیشتری برای شنیدن و تقلیدِ گفتار پیدا میکند.
اگر تحریکِ خانگی کافی نبود چه باید کرد؟
این بازیها برای اکثرِ کودکانِ در حالِ رشدِ طبیعی بسیار مفیدند، اما جایگزینِ ارزیابیِ تخصصی نیستند. اگر با وجودِ تمرینِ منظم، کودک همچنان در مقایسه با همسالانش عقبتر است، بهتر است موضوع را جدیتر پیگیری کنید. برای شناختِ نشانههای دقیقترِ تأخیر گفتار، مقالهی تأخیر گفتار در کودکان را بخوانید و در بخشِ تخصصهای من با نحوهی ارزیابی و درمان بیشتر آشنا شوید.
چه زمانی نوبت بگیریم؟
اگر پس از چند هفته تمرینِ منظم پیشرفتِ محسوسی نمیبینید، یا نگرانیِ شما ادامه دارد، بهتر است زودتر با یک گفتاردرمانگر مشورت کنید. برای هماهنگیِ یک جلسهی ارزیابی، از بخشِ رزرو نوبت با من در تماس باشید.