اگر فرزندتان گاهی کلمات یا هجاها را تکرار میکند یا هنگامِ حرفزدن گیر میکند، ممکن است نگران باشید. لکنت زبان در بسیاری از کودکانِ دو تا پنج ساله طبیعی و گذراست، اما در برخی موارد پایدار میماند و به همراهیِ یک گفتاردرمانگر نیاز پیدا میکند.
لکنت زبان چیست و چرا اتفاق میافتد؟
لکنت نوعی ناروانیِ گفتار است که در آن جریانِ طبیعیِ کلام با تکرارِ صداها یا هجاها («م-م-من»)، کشیدنِ صدا («مممن») یا گیرکردنِ کاملِ کلمه قطع میشود. این پدیده معمولاً بینِ دو تا پنج سالگی ظاهر میشود، یعنی درست همان زمانی که رشدِ زبانِ کودک با سرعتِ زیادی پیش میرود و گاهی توانِ حرکتیِ گفتار از توانِ فکریِ کودک عقب میماند.
پژوهشها نشان میدهند لکنت ریشه در ترکیبی از عواملِ عصبی-رشدی و ژنتیکی دارد، نه در تربیت یا اشتباهِ والدین. سابقهی خانوادگیِ لکنت، جنسیتِ پسر (که شیوعِ بیشتری دارد) و سنِ شروعِ دیرتر، از عواملی هستند که احتمالِ پایدار ماندنِ لکنت را کمی بالا میبرند.
چه تفاوتی بین لکنتِ طبیعی و لکنتِ نگرانکننده وجود دارد؟
بیشترِ کودکانِ نوپا در دورانِ رشدِ سریعِ زبان، دورههای کوتاهی از ناروانیِ گفتار را تجربه میکنند که طبیعی است و نیازی به نگرانی ندارد. نشانههای این نوع لکنتِ گذرا معمولاً اینها هستند: تکرارِ گاهبهگاهِ کلماتِ کامل («من-من میخوام»)، بدونِ تنشِ فیزیکی، و بدونِ آگاهیِ کودک از مشکل.
در مقابل، نشانههایی که باید جدی گرفته شوند شاملِ این موارد است:
- تکرارِ صدا یا هجا بهجایِ کلمهی کامل، مثل «س-س-س-سلام»
- کشیدنِ صداها یا گیرِ کاملِ گفتار (سکوتِ ناخواسته پیش از کلمه)
- تنشِ قابلمشاهده در صورت، فک یا مشتکردنِ دست هنگامِ حرفزدن
- آگاهیِ کودک از مشکل و نشاندادنِ ناراحتی یا اجتناب از صحبتکردن
- ادامهیافتنِ لکنت بیش از شش ماه بدونِ کاهشِ محسوس
اگر لکنتِ فرزندتان با هر یک از این نشانهها همراه است، زمانِ مناسبی است برای مراجعه به گفتاردرمانگر.
خانواده چطور میتواند کمک کند؟
واکنشِ خانواده نقشِ بسیار مهمی در روند لکنت دارد. چند اصلِ ساده اما مؤثر:
عجله نکنید. وقتی کودک در حالِ تلاش برای گفتنِ چیزی است، فرصتِ کافی بدهید تا جملهاش را تمام کند. کلماتش را تمامنکنید و او را برای «آرامتر بگو» یا «فکرکن بعد بگو» سرزنش نکنید؛ اینگونه واکنشها معمولاً لکنت را بدتر میکنند.
سرعتِ گفتارِ خودتان را کم کنید. وقتی والدین آهستهتر و آرامتر صحبت میکنند، کودک ناخودآگاه ریتمِ گفتاریِ آرامتری را تقلید میکند.
تماسِ چشمی و توجهِ کامل داشته باشید. نشاندهید که به آنچه میگوید علاقه دارید، نه به نحوهی گفتنش.
فضای گفتوگو را کمفشار نگه دارید. از پرسیدنِ سؤالاتِ پیدرپی یا وادارکردنِ کودک به صحبت جلوی جمع خودداری کنید. زمانهای آرامِ یکبهیک، بهترین فرصت برای تمرینِ گفتارِ روان هستند.
احساساتِ کودک را نادیده نگیرید. اگر کودک از لکنتش ناراحت یا کلافه است، به او اجازه دهید این احساس را بیان کند و با آرامش کنارش باشید؛ سرکوبِ این احساس یا وانمود به ندیدنش، معمولاً اضطراب را افزایش میدهد.
رویکردِ درمانی برای لکنتِ کودکان چگونه است؟
درمانِ لکنت در کودکانِ کوچکتر معمولاً غیرمستقیم و بازیمحور است؛ گفتاردرمانگر با آموزشِ فنونِ روانسازیِ گفتار به کودک و راهنماییِ خانواده دربارهی نحوهی گفتوگو، محیطی میسازد که در آن فشار روی گفتار کاهش مییابد. در کودکانِ بزرگتر که از لکنتشان آگاهترند، تکنیکهای کنترلِ آهنگِ کلام و کاهشِ تنشِ فیزیکی نیز به برنامه اضافه میشود. برای آشنایی با رویکردِ کاملِ من در این زمینه، به بخشِ تخصصهای من سر بزنید.
چه زمانی باید نوبت بگیرید؟
اگر لکنتِ فرزندتان بیش از شش ماه طول کشیده، بعد از پنجسالگی شروع شده، یا نشانههایی از تنشِ فیزیکی و اجتنابِ از صحبت میبینید، بهتر است زودتر اقدام کنید؛ هرچه زودتر همراهیِ تخصصی شروع شود، احتمالِ روانشدنِ کاملِ گفتار بیشتر است. برای هماهنگیِ جلسهی ارزیابی، از بخشِ رزرو نوبت با من تماس بگیرید.